Το παιδευτικό έργο της Εκκλησίας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας

2
275
Εκτύπωση Εκτύπωση
1 αστέρι2 αστέρια3 αστέρια4 αστέρια5 αστέρια (καμία αξιολόγηση προς το παρόν)
Loading...

Εξέταση Α’:Τα κίνητρα του 1821, εθνικά ή κοινωνικά;

Τα κίνητρα του 1821, εθνικά ή κοινωνικά;

Εξέταση Β’: Για τον άγιο Γρηγόριο τον Ε’

Για τον άγιο Γρηγόριο τον Ε’

Εξέταση Γ’

[…] Οι θρήνοι που ακούστηκαν μετά την άλωση μάς δίνουν μια εικόνα ζωντανή της καταστάσεως. Να πώς θρήνησε για την εθνική καταστροφή ο πρώτος Πατριάρχης μετά την πτώση: «Αλλά νυν, φευ των κακών! απώλετο παν. Φευ, πού η βασιλική παράστασις και παράταξις; Πού η των παλατίων σύνταξις; Πού τα παιδευτήρια της σοφίας; Οίμοι τω τάλανι! Πού βιβλία συνειλεγμένα παρ’ ημών τη κοινή των πεπαιδευμένων χρεία; Πού τα μακρά εκείνα συγγράμματα, τα μεν εις θεολογίαν, τα δ’ εις διαλεκτικήν ημίν ειργασμένα, τα δ’ εις την άλλην φιλοσοφίαν, τα δε ρήτορι πρέποντα και πάσαν λόγων ύλην τε και ιδέαν, τα δε εκ της ετέρας μετανενηγμένα φωνής, δι’ ων μακρά τις των ημετέρων αγώνων μνήμη συνεσκευάζετο; Τα μεν αυτών καταπεπάτηται τότε, τα δ’ εις την υπερορίαν ήχθησαν».

Και δεν ήταν μόνο τα βιβλία που «ήχθησαν εις την υπερορίαν», ερημώθηκε ο τόπος και από τους πνευματικούς του ανθρώπους. Όλοι έφυγαν, άλλοι πριν και άλλοι μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Πήγαν στη Δύση και συνέβαλαν με τον τρόπο που ο καθένας μπορούσε στην πρόοδο και την ανάπτυξη των γραμμάτων. Οι Χρυσολωράδες, οι Λασκάριδες, ο Ιωάννης Αργυρόπουλος, ο Μάρκος Μουσούρος, ο Βησσαρίων, ο Πλήθων και τόσοι άλλοι είναι πολύ γνωστοί στη Δύση για τη δράση τους.

Το κενό που άφησαν όλοι αυτοί με την αναχώρησή τους, ήλθε να το πληρώσει η Εκκλησία. Ο πρώτος Πατριάρχης ύστερα από την άλωση, ο Γεώργιος Σχολάριος, έχοντας βαθιά επίγνωση της ευθύνης του απέναντι του «σκλάβου» και του έθνους σύμφωνα με πλαιά παράδοση, ένα χρόνο μετά την άλωση, το 1454, ιδρύει την Πατριαρχική Σχολή. Από τη Σχολή αυτή βγήκαν οι «διαπρεπέστεροι των διδασκάλων του Γένους και των συγγραφών του, πατριάρχαι, αρχιερείς, μεγάλοι διερμηνείς της Πύλης και οσποδάριοι των Παραδουνάβιων χωρών» […]

[…] Ο κορυφαίος βυζαντινολόγος σερ Στήβεν Ράνσιμαν αποφαίνεται στο έργο του «Η Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία» πως «διά τους πλείονας Τούρκους, η παιδεία των υποδούλων φυλών ήτο τελείως ανεπιθύμητος». […]

[…] Η σύνοδος του 1593 με πρόταση του Πατριάρχου Ιερεμία Β΄ εκδίδει κανόνα ειδικό για τη μόρφωση των σκλαβωμένων Ελλήνων, τον οποίο στέλνει σ’ όλους τους επισκόπους. «Έκαστον επίσκοπον εν τη εαυτού παροικία φροντίδα και δαπάνην την δυναμένην ποιείν, ώστε τα θεία και ιερά γράμματα διδάσκεσθαι, βοηθείν δε κατά δύναμιν τοις εθέλουσι διδάσκειν και τοις μαθείν προαιρουμένοις, εάν των επιτηδείων χρείαν έχωσιν».[…]

[…] Ο Κύριλλος Λούκαρις δε δίστασε να εγκαταστήσει στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης – κάτω από τη μύτη του Σουλτάνου – ελληνικό τυπογραφείο για την έκδοση εκκλησιαστικών και άλλων βιβλίων, που στέλλονταν στις ενορίες και στα Σχολεία. Το τόλμημά του αυτό το πλήρωσε βέβαια, ακριβά. Πέντε φορές ανέβηκε στον Πατριαρχικό θρόνο και ισάριθμες καθαιρέθηκε, για να απαγχονισθεί τελικά το 1638 από τους Τούρκους, ύστερα από τις συκοφαντίες και τις ραδιουργίες των Ιησουιτών και του καθολικού αυστριακού πρεσβευτή στην ΚΠολη. […]

[…] Μόνο η εκπαιδευτική εξόρμηση του 17ου αιώνα στοίχισε τον απαγχονισμό τριών Πατριαρχών. Από τους 77 Πατριάρχες, που ενθρονίστηκαν μετά την άλωση μέχρι το 1821 μόνον 13 έκλεισαν ήρεμα τα μάτια τους. Οι υπόλοιποι 64 με εκατοντάδες επισκόπους πέθαναν πνιγμένοι, απαγχονισμένοι, δολοφονημένοι, φυλακισμένοι ή εξόριστοι. […]

[…] Ο Θερειανός (1834-1897) αναφέρει χαρακτηριστικά για την Ελληνική Εκκλησία: «Ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία διεφύλαξε αλώβητα τα θεία δόγματα και τις ιερές παραδόσεις του αρχεγόνου χριστιανικού θρησκεύματος, ότι εθέρμανε τα ελληνικά γράμματα, καταψυγέντα εν καιροίς μεγίστοις, και χαλεπωτάτοις, ότι υπήρξε τιθήνη και κουροτρόφος, άμα δε και η σώτειρα των ελλήνων εν ημέραις αθλιότητος και δυστυχίας, ταύτα πάντα είναι ουχί αστήρικτοι ισχυρισμοί, αλλά αλήθειαι αναμφισβήτητοι και παρά πάντων ημών ομολογούμεναι». […]

[…] Πολύ σημαντική είναι η συμβολή στην εξάπλωση της παιδείας στην Ήπειρο και των μοναστηρίων με τη διατήρηση Σχολείων ή τη χορήγηση χρημάτων για τους μισθούς των δασκάλων που είναι διορισμένοι στα διάφορα Σχολεία, κυρίως των χωριών. […]

[…] Φήμη μεγάλη είχε και η Σχολή της Πάτμου, που ιδρύθηκε βέβαια στα 1669 κοντά στο σπήλαιο της Αποκαλύψεως, αλλά μεταρρυθμίστηκε 100 χρόνια αργότερα από τον Πατριάρχη Θεοδόσιο τον Β΄, και ονομάσθηκε με Πατριαρχικό σιγίλιο τότε «Κοινή Σχολή του Γένους». […]

[…] Ονομαστές σχολές της Τουρκοκρατίας ιδρύθηκαν και λειτουργούσαν με ενέργειες Πατριαρχών και επισκόπων, εν οίς η Αθωνιάδα Σχολή, η Ζωσιμαία, η Παυλίδειος, η Σχολή της Άρτας, η Σχολή της Καστοριάς, η Σχολή της Δημητσάνας. […]

[…] Ήδη έχουμε αναφέρει τις 50 εκδόσεις του τυπογραφείου της Μεγάλης του Γένους Σχολής και εκείνες του τυπογραφείου της Μοσχοπόλεως. Με έξοδα του Παναγίου Τάφου από το 1698 πραγματοποιούνται έξι εκδόσεις. Έχουμε επίσης τις εκδόσεις της Μονής Κύκκου στην Κύπρο, της Μονής του Οσίου Ναούμ, του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Ιωσήφ με 20 Μονές του Αγίου Όρους, των Πατριαρχών Ιεροσολύμων Δοσιθέου, Αβραμίου και Εφραίμ, της Κωνσταντινούπολεως Γρηγορίου και Νεοφύτου, αρχιεπισκόπων Σιναίου, Αυξεντίου, Αθανασίου και πολλών άλλων. […]

[…] Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός σε επιστολή του προς τον αδελφό του Χρύσανθο στις 2 Μαρτίου 1779 γράφει: «Έως τριάκοντα επαρχίας περιήλθον, δέκα σχολεία ελληνικά εποίησα, διακόσια διά κοινά γράμματα, του Κυρίου συνεργούντος και τον λόγον μου βεβαιούντος» […]

[…] Ο ακαδημαϊκός Παπατσώνης γράφει: «Η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία στηρίζει φυλετικά την τελευταία φάση της σημερινής εθνικής μας συγκροτήσεως. Σ’ αυτήν αν δεν ανατρέχουμε διαρκώ, αν δεν την διατηρούμε άσβεστη, μετατοπιζόμαστε σε κοσμοπολίτας, ουμανιστάς, θύματα του περιφήμου διαφωτισμού, αφελληνιζόμαστε κι αποδιώχνουμε με τρόπο αγνώμονα τις ηρωικές και ζωντανές πηγές της υπόστασής μας». […]

* * *

Αλήθεια, αυτός δεν είναι ο σκοπός των εθνομηδενιστών ιστορικών;

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Βρήκα πολύ ενδιαφέρον το αφιέρωμα της εφημερίδας «Παρασκευή+13», 24/3/2011), με τίτλο « Το Κρυφό Σχολειό Μύθος ή πραγματικότητα;»

    Το ενδιαφέρον σ’ αυτό το εκτενές αφιέρωμα βρίσκεται στο ότι αποτυπώνονται όλες οι απόψεις που κατά καιρούς διατυπώθηκαν σχετικά με την ύπαρξη ή μη του Κρυφού Σχολειού και αφήνουν στον αναγνώστη την ελευθερία να κρίνει και να πάρει θέση.

    Όποιος δεν έχει προμηθευτεί την εφημερίδα μπορεί να διαβάσει το αφιέρωμα της «Π+13» στην παρακάτω διεύθυνση: http://www.zoiforos.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=5642&Itemid=49

    Για όποιους δεν έχουν τον χρόνο ή την όρεξη να διαβάσουν ολόκληρο το αφιέρωμα τους προτείνω να διαβάσουν την άποψη του συγγραφέα Γεωργίου Πρίντζιπα. Παρόμοια προσέγγιση έχει η πλειοψηφία των ιστορικών και άλλων ερευνητών επί του θέματος, όπως η Δήμητρα Ρουσέλη και ο π.Γεώργιος Μεταλληνός. Η γενικότερη άποψη που κυριαρχεί είναι ότι το Κρυφό Σχολείο ήταν κρυφό ως προς το περιεχόμενο και όχι ως προς την επίσημη απαγόρευση της εκπαίδευσης απ’ το οθωμανικό κράτος, όπως πιστοποιεί σε συνέντευξή του στον π.Μεταλληνό http://www.youtube.com/watch?v=4YIhRmXPB6w&feature=player_embedded) και ο Κωσταντίνος Χολέβας. Επίσης ήταν Κρυφό και υπό την έννοια ότι δεν υπήρχε κάποια κρατική μέριμνα για την εκπαίδευση των Ρωμιών, αλλά η ίδρυση και συντήρηση των σχολείων είχε ανατεθεί εξολοκλήρου στην Εκκλησία ή επαφίονταν στην πρωτοβουλία του εκάστοτε ιδιώτη.

  2. Είδα την ομιλία του πατρός Μεταλληνού με τον Κωνσταντίνο Χολέβα και ειλικρινά την βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα και κατατοπιστική, πάνω σε θέματα του 1821, που αμφισβητούνται πολύ στις μέρες μας -και όχι μόνο, όπως οι ομιλητές υπογράμμισαν- από πολλούς.
    Αξίζει πραγματικά να τη δούμε καθώς δίνονται απαντήσεις σε καυτά ερωτήματα, όπως:”Ποιοι όρισαν και γιατί την ημέρα της 25ης Μαρτίου για την Επανάσταση;”,”Εάν περιμέναμε τη Γαλλική Επανάσταση να ξεσηκωθούμε,όπως υποστηρίζουν κάποιοι”,”Η αλήθεια για το Κρυφό Σχολειό, μύθος ή πραγματικότητα;”,”Η συμβολή της Εκκλησίας ως σώμα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην διατήρηση της εθνικής ταυτότητας των Ελλήνων κατα τη περίοδο της Τουρκοκρατίας και για το ξεσηκωμό τους;”.Τέτοια σημαντικά ερωτήματα τέθηκαν στην ομιλία, που προτάθηκε στο site να δούμε.
    Κι αν όπως πολλοί ισχυρίζονται, ότι το κρυφό σχολειό δεν υπήρχε, καθώς οι οθωμανικές αρχές επέτρεπαν τη λειτουργία σχολείων, ωστόσο “στην πράξη έκαναν φοβερά δύσκολη τη λειτουργία τους με την καταπίεση, τις αυθαιρεσίες, το παιδομάζωμα, τα χαρέμια, την παιδεραστία και τόσα άλλα δεινά ων ουκ εστιν αριθμός. Γι’ αυτό το παιδί του Ραγιά έπρεπε, αν ήθελε να μάθει λίγα γράμματα, να καταφύγει στο νάρθηκα της εκκλησίας ή στο κελί του πλησιέστερου μοναστηριού. Και έπρεπε ασφαλώς να παίρνει όλες τις προφυλάξεις, ώστε να μην το αντιληφθεί ο δυνάστης.Ένας τρόπος δε αυτοπροστασίας του ήταν να πηγαίνει στο σχολείο νύχτα βοηθούμενο από το φως του φεγγαριού”, αυτά καταγράφει στο βιβλίο του “Η αλήθεια για το Κρυφό Σχολειό” ο Νικόλαος Χρονόπουλος, αξίζει να το διαβάσετε.
    Η δική μας ευθύνη είναι, όπως τόνισε και ο κ. Χολέβας, να διαβάζουμε ιστορία και ιδιαίτερα να μελετούμε τις πηγές της και έτσι, θα έχουμε λόγο να αντεπιχειρούμε στις όποιες τυχόν ερμηνείες που διαστρεβλώνουν την ιστορική αλήθεια.
    Δυστυχώς, ο τρόπος που η ιστορία διδάσκεται σήμερα στα ελληνικά σχολεία είναι μονότονος και στηρίζεται στη στείρα απομνημόνευση και στη μηχανιστική γνώση. Και σε λίγο μήπως δεν υπάρχει ούτε καν και η τελευταία…!!! Γιατί άραγε;;;;;

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ