Προσφάτως κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «ο Σωτήρ» το βιβλίο του αρχιμανδρίτη Γρηγορίου Χαραλαμπίδη, Ιεροκήρυκα Ι.Μ. Θεσσαλονίκης, με τίτλο «Μεταμορφώσεις και αλλοιώσεις ψυχών». Το βιβλίο τιμάται €3.
Παρακάτω παρουσιάζουμε τα περιεχόμενα του βιβλίου και 2 επιλεγμένα κεφάλαια:
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Εισαγωγικά
Περιεχόμενα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄ – ΤΟ ΕΥΜΕΤΑΒΟΛΟΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
1. Ο άνθρωπος είναι ευμετάβολος και τρεπτός
2. Μαρτυρίες για το τρεπτόν του ανθρώπου
3. Πού οφείλονται οι αλλοιώσεις του ανθρώπου
4. Κακές αλλοιώσεις και μεταβολές των ανθρώπων
5. Οι καλές αλλοιώσεις και μεταμορφώσεις
6. Μια σύντομη ανακεφαλαίωση
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄ – ΓΙΑ ΝΑ ΓΝΩΡΙΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ
1. Οι διαφορές μεταξύ των ανθρώπων
2. Οι δύο θελήσεις του ανθρώπου και η θεία Χάρις
3. Αρετές και κακίες
4. Ένας σοβαρός κίνδυνος
5. Απαραίτητο εφόδιο η εγρήγορση και η νήψη
6. Τρεις πατερικές γνώμες
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄ – ΠΟΙΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΜΑΣ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ
1. Η κακή αλλοίωσις
2. Παραδείγματα κακής αλλοιώσεως
3. Ο Μ. Βασίλειος για τον νου του ανθρώπου
4. Αιτίες και δυνάμεις που μας αλλοιώνουν προς το κακό
5. Μια ταπεινή ομολογία
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ – Ο ΘΕΟΣ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΕΙ ΚΑΙ ΣΚΛΗΡΑΙΝΟΝΤΑΙ ΩΡΙΣΜΕΝΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ
1. Η απιστία και πώρωση του ανθρώπου
2. Η πώρωση των Ισραηλιτών
3. Η απουσία του Θεού αποθηριώνει την ψυχή
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄ – Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
1. Ο παλαιός άνθρωπος
2. Η μνησικακία
3. Η θερμότης και η ψυχρότης της ψυχής
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄ – ΑΡΕΤΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ
1. Μετάνοια και αλλαγή ζωής
2. Παραδείγματα μετανοίας απίστων και αμαρτωλών
3. Το Μυστήριο της μετανοίας και τα αποτελέσματά του
4. Οι δοκιμασίες και θλίψεις μπορούν να μας μεταμορφώσουν
5. Η θεία Χάρις θαυματουργεί με την πάροδο του χρόνου
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄ – Η ΝΕΟΤΗΣ ΑΛΛΟΙΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΚΟ ΕΥΚΟΛΩΤΕΡΑ
1. Ο κίνδυνος να αλλοιωθούν οι νέοι από την αμαρτία
2. Παραδείγματα κακής αλλοιώσεως νέων
3. Μια σοφή πατερική συμβουλή
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄ – Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΝΕΙ
1. Ο λόγος του Θεού έχει λυτρωτική δύναμη
2. Η επέκταση της Εκκλησίας στον κόσμο διά του θείου λόγου
3. Ο λόγος του Θεού είναι δραστικός
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄ – Ο ΘΕΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΝΕΙ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΕΡΓΕΙ
1. Ο Θεός «αλλάζει» την καρδιά μας
2. Η συμβολή του ανθρώπου
3. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι ευπειθής και δεκτικός
4. Αμαρτάνουμε και παρά τη θέλησή μας
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄ – ΠΩΣ ΘΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ
1. Η ωφέλιμη αυστηρότητα
2. Η ανιδιοτελής αγάπη
3. Το καλό και άγιο περιβάλλον
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄ – Ο ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΟΣ ΠΙΣΤΟΣ
1. Πώς φανερώνεται η καλή αλλοίωση
2. Μια πατερική περιγραφή
3. Ο πιστός μέσα στον κόσμο
4. Η ταπείνωση και η μεταμορφωμένη ζωή
Περίληψη των βασικών αληθειών του βιβλίου
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Μια σοφή πατερική συμβουλή
Οι νέοι σπανίως συζητούν με τους πιστούς γονείς τους για το θέμα των σαρκικών πειρασμών που αντιμετωπίζουν. Ή μάλλον δεν συζητούν καθόλου. Ή διότι ντρέπονται να θίξουν τέτοια θέματα ή διότι τους απορρίπτουν ως συμβούλους και βοηθούς της πνευματικής ζωής τους.
Και εννοούμε εδώ τους πιστούς νέους και νέες. Και φρονούμε ότι θα ήταν πολύ βοηθητικό αν συζητούσαν τέτοια θέματα χριστιανικού αγώνος, πειρασμών, φιλικών σχέσεων κλπ. με τους πιστούς και εναρέτους γονείς τους.
Πιστεύουμε δε ότι υπάρχουν τέτοιοι γονείς, ιδίως ευσεβείς μητέρες, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν θετικά τα παιδιά τους, αγόρια και κορίτσια. Αλλά… δεν ανοίγουν την καρδιά τους οι νέοι και οι νέες που ανήκουν στην αγία Εκκλησία μας. Ίσως δεν έχουν εμπιστοσύνη τα παιδιά στους γονείς. Ίσως φοβούνται τυχόν ξεσπάσματά τους κι επιπλήξεις…
Ίσως όμως να βλέπουν τα παιδιά ότι και οι γονείς τους δεν έχουν την αγιότητα και το ενάρετο και υποδειγματικό παράδειγμα στη ζωή τους που θα τους έδινε το θάρρος να συζητούν και τέτοια λεπτά θέματα, για να βοηθηθούν. Ίσως έχουν τον φόβο μήπως δεν κρατήσουν οι γονείς την πολύτιμη εχεμύθεια που θα ήθελαν να βρουν… Ίσως είναι και το «χάσμα των γενεών», η διαφορετική ψυχολογία που χαρακτηρίζει τους νέους από τους μεγάλους…
Ας σκεφθούν λοιπόν το ζήτημα αυτό πιο σοβαρά και πιο υπεύθυνα και οι γονείς και τα αγωνιζόμενα στον δρόμο του Θεού παιδιά, ώστε να ξεπερασθούν τα εμπόδια και από τις δυο πλευρές.
Παραθέτουμε έναν ωραίο και σχετικό διάλογο που έγινε κάποτε μεταξύ ενός υποτακτικού και αρχαρίου μοναχού και του πνευματικού πατρός του. Το ερώτημα που έθεσε ο υποτακτικός ήταν σχετικό με τον πόλεμο των πειρασμών που αντιμετώπιζε ο νέος μοναχός και με τους λογισμούς του.
«Τι ποιήσω, πάτερ, ότι οι πολέμιοι θλίβουσί με και σφίγγουσι (είναι επίμονοι) κατ’ εμού;». Ζήτησε δηλαδή ταπεινά βοήθεια από τον έμπειτο γέροντά του, χωρίς να εντραπή να φανερώση αυτό που τον εκούραζε…
Και του απαντά ο πνευματικός πατέρας του: «Ο καιρός των πολέμων, αδελφέ, καιρός εργασίας εστί. Μη παραλυθής αλλά έργασαι. Πολέμησον. Όταν σφίγξη ο πόλεμος σφίγξον και συ κράζων· Κύριε Ιησού Χριστέ, συ βλέπεις την αδυναμίαν και την θλίψιν μου…».
Ο καιρός της εργασίας που συνέστησε ο γέροντας στον ταλαιπωρημένο από τους πειρασμούς υποτακτικό του είναι ο αγώνας κατά των σαρκικών παθών, που εκούραζαν τον νεαρό αρχάριο μοναχό. Εννοούσε ο πνευματικός πατέρας ότι πρέπει να πολεμήση πιο συστηματικά, επικαλούμενος την βοήθεια του Κυρίου Ιησού Χριστού. Με έντονη και θερμή προσευχή αλλά και με ταπείνωσι καρδιάς!
Όταν ο πιστός άνθρωπος, και μάλιστα ο νέος αποβάλη κάθε υπερηφάνεια και εγωιστική αυταρέσκεια, όταν γίνη πράγματι ταπεινόφρων και ομολογήση την αδυναμία του, τότε τον επισκέπτεται η θεία Χάρι και τον κάνει πολύ δυνατώτερο από ό,τι ήταν προηγουμένως. Και με την προσευχή και τις οδηγίες του πνευματικού του, μπορεί να σταθή όρθιος κατά την ψυχή και το φρόνημα και να πολεμήση κατά του πονηρού εχθρού, κατά των παθών του και να νικήση!
Ο Θεός «αλλάζει» την καρδιά μας
Ας αναλύσουμε την παρήγορη αυτή αλήθεια αναφέροντας κάποιους πολύ διδακτικούς λόγους από την Αγία Γραφή.
Στο βιβλίο του προφήτου Ιεζεκιήλ (λς΄ 25-27) βρίσκουμε μια σπουδαία υπόσχεσι που έδωσε ο Θεός στον λαό του: «Ρανώ εφ’ υμάς (θα σας ραντίσω) καθαρόν ύδωρ, και καθαρισθήσεσθε από πασών των ακαθαρσιών υμών (από τους μολυσμούς των αμαρτημάτων σας)… και καθαριώ υμάς».
Χρησιμοποιεί εδώ παραβολικώς την έννοια του καθαρού νερού, διότι με τέτοιο ύδωρ μόνο μπορεί ο άνθρωπος να καθαρισθή. Δηλαδή με την θεία Χάρι ο Θεός μπορεί να εξαγνίση τον άνθρωπο. «Και δώσω υμίν καρδίαν καινήν και πνεύμα καινόν… και αφελώ την καρδίαν την λιθίνην εκ της σαρκός υμών (που έπαθε πώρωσι και σκλήρυνσι λόγω των παθών σας) και δώσω υμίν καρδίαν σαρκίνην. και το πνεύμα μου δώσω εν υμίν και ποιήσω ίνα εν τοις δικαιώμασί μου πορεύησθε, και τα κρίματά μου (τις εντολές μου) φυλάξησθε και ποιήσετε…».
Πόσο ωραίο και συγκινητικό είναι το κείμενο αυτό του προφήτου Ιεζεκιήλ, το οποίο φανερώνει και την αδυναμία του ανθρώπου να ανανήψη μόνος του (διότι έχει υποστή την κακή αλλοίωσι). Αλλά φανερώνει η περικοπή και την αγάπη και σοφία του Θεού, ο Οποίος ποθεί να μεταμορφώση και ανακαινίση τον άνθρωπο και τον λαό Του. Όχι μόνον ποθεί, αλλά και μόνος Αυτός μπορεί να αναγεννά τον πεσμένο στην αμαρτία άνθρωπο. Χρειάζεται όμως οπωσδήποτε να συνεργασθή και η θέλησι του ανθρώπου για να ολοκληρωθή το θαύμα αυτό της σωτηρίας του.
Υπάρχει όμως και ένα άλλο παράδειγμα πολύ αξιοπρόσεκτο από την Π. Διαθήκη. Έχει σχέσι με τον Σαούλ, ο οποίος ήταν ένας νεαρός χωρικός με εντυπωσιακό παράστημα αλλά αγράμματος άνθρωπος. Αυτόν τον είχε προορίσει ο Θεός να γίνει ο πρώτος βασιλεύς των Ισραηλιτών.
Και χρησιμοποίησε ως όργανό Του ο Θεός τον προφήτη Σαμουήλ. Εις αυτόν εφανέρωσε ο Θεός την βουλή Του για τον Σαούλ.
Όταν συνάντησε ο Σαμουήλ τον Σαούλ, του απεκάλυψε το σχέδιο του Θεού και τον έχρισε με ιερόν έλαιον, για να λάβη το θεϊκό χρίσμα και την ανάλογη δύναμι και ικανότητα για το βασιλικό αξίωμα.
Αλλά δεν ήταν αρκετή αυτή η χρίσις. Έπρεπε να γίνη και κάτι βαθύτερο και ουσιαστικό. Και αυτό ήταν η καλή και ιερή αλλοίωση που έπρεπε να συντελεσθή βαθιά μέσα στον Σαούλ.
Και πράγματι, ενώ τον αποχαιρέτησε ο Σαμουήλ και ξεκίνησε να φύγη, αισθάνθηκε ο Σαούλ μια παράξενη δύναμι μέσα του. «Μετέστρεψεν αυτώ ο Θεός καρδίαν άλλην… και ήλατο επ’ αυτόν (τον εκυρίευσε) πνεύμα Θεού, και προεφήτευσε…» (Α΄ Βασ. ι΄ 9-10). Έγινε άλλος άνθρωπος, καινούργιος, φωτισμένος από το Πνεύμα του Θεού και άρχισε να προφητεύη ο Σαούλ! Από χωρικός απλοϊκός που ήταν, αλλοιώθηκε και μεταμορφώθηκε εσωτερικά. Ο νους και η καρδιά του άλλαξαν, φωτίσθηκαν, γέμισαν με μια ανωτέρα δύναμι και Χάρι! Απέκτησε προφητική ικανότητα.
Και άρχισε να συνθέτη ψαλμούς και τους έψαλλε με τέχνη και δύναμι ιερή, ώστε να εκπλήσσωνται όσοι τον ήξεραν έως τότε.
Αυτή η μεταστροφή του Σαούλ,, αποδεικνύει για μια ακόμη φορά ότι ο άνθρωπος είναι τρεπτός. Δηλαδή μπορεί να μεταβληθή, και από άξεστος και αγράμματος να υψωθή με την ενέργεια και δωρεά του Θεού. Αρκεί να συνεργήση εις αυτό και η αγαθή διάθεσι του ανθρώπου…
Όταν όμως ο Θεός χαρίζη μια τέτοια δωρεά και μεταμόρφωσι, περιμένει και από τον άνθρωπο μιαν ανάλογη προσπάθεια, επιμέλεια, υπευθυνότητα και καρποφορία. Διότι διαφορετικά μπορεί να πάρη πίσω τα χαρίσματά Του ο Θεός. Και τότε αλλοίμονο στον άνθρωπο.
Αυτό έγινε και με τον Σαούλ. Επειδή εν συνεχεία αμέλησε και υπήρξε ράθυμος ως προς την καλλιέργεια των χαρισμάτων του Θεού, έχασε την ευλογία Του και κατάντησε φθονερός, μελαγχολικός, ψυχικά άρρωστος και εκδικητικός.