Χαμένοι στην πληροφορία

9
51
Εκτύπωση Εκτύπωση
1 αστέρι2 αστέρια3 αστέρια4 αστέρια5 αστέρια (καμία αξιολόγηση προς το παρόν)
Loading...

Είχαμε τη σοφία και την πνίξαμε στη γνώση,
είχαμε τη γνώση και χαθήκαμε στην πληροφορία.
Thomas S. Eliot

Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει απεριόριστη πρόσβαση σε κάθε είδους πληροφορία: Ειδήσεις στα ραδιόφωνα κάθε μία ώρα, συνεχής ενημέρωση ιστοσελίδων και blogs, τουλάχιστον τρία δελτία ειδήσεων στους τηλεοπτικούς σταθμούς, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, updates στο Facebook.

Σύμφωνα με αμερικάνικη επιστημονική έρευνα που διεξήγαγε το Πανεπιστήμιο Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας, οι πληροφορίες που λαμβάνει καθημερινά ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορούν να προκαλέσουν υπερφόρτωση ακόμα και σε φορητό ηλεκτρονικό υπολογιστή μέσα σε μία εβδομάδα. Ο υπεύθυνος της έρευνας εκτιμά ότι οι άνθρωποι κατακλύζονται κάθε μέρα με όγκο πληροφοριών ισοδύναμο με 34 Gigabytes.

Όπως σχολίασε ο αμερικανός ψυχίατρος Edward Halowell, «ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία οι εγκέφαλοί μας δεν είχαν να επεξεργαστούν τόσες πολλές πληροφορίες όσες σήμερα. Έχουμε πια μια γενιά ανθρώπων που περνάνε τόσες ώρες μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή ή σε ένα κινητό, ώστε χάνουν την ικανότητα να σκέφτονται και να αισθάνονται». Ίσως οδηγούμαστε, λοιπόν, σε ένα νέο τύπο ανθρώπου, περισσότερο κυνικό και απαθή, και με αδυναμία στην ικανότητα βαθύτερων πνευματικών λειτουργιών.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα μηχανισμό αυτοπροστασίας του «σκληρού μας δίσκου» για να γλιτώσει το βραχυκύκλωμα, όπως λένε οι ειδικοί. Επειδή αδυνατούμε να επεξεργαστούμε τον όγκο των δεδομένων, τα κρίνουμε επιφανειακά και γινόμαστε κυνικότεροι. Αυτό, βέβαια, έχει ως αποτέλεσμα τη σταδιακή αλλαγή της νοοτροπίας μας. Και επιδρά ήδη στην καθημερινή μας ζωή, στις διαπροσωπικές μας σχέσεις και δραστηριότητες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συνήθεια πολλών ανθρώπων σήμερα να καυχώνται για το μεγάλο αριθμό «φίλων» που έχουν κάνει μέσω των ιστοχώρων κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, πρόσφατη επιστημονική έρευνα αποκάλυψε ότι ο μέσος άνθρωπος μπορεί να διαχειριστεί, κατά τη διάρκεια όλης της ζωής του, περίπου 1000 γνωριμίες! Δηλαδή να αναπτύξει μια αληθινή ανθρώπινη σχέση –πρόσωπο με πρόσωπο- βαθύτερη ή επιφανειακότερη. Η επαφή με περισσότερους από χίλιους ανθρώπους, και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα, υποχρεώνει τον ανθρώπινο εγκέφαλο να αντιμετωπίζει τους… «υπεράριθμους» όχι ως ανθρώπινα πρόσωπα, αλλά ως «πληροφοριακά-χρηστικά αντικείμενα»!

Πορίσματα Επιστημονικών Μελετών

Ύστερα από μελέτες, βασιζόμενες στην πλαστικότητα του εγκεφάλου, η νευρολόγος Σούζαν Γκρίνφιλντ, διευθύντρια του Βασιλικού Ινστιτούτου της Μεγάλης Βρετανίας,  καταλήγει: «Προβλέπω ότι θα έχουμε δραματικές επιδράσεις στον ανθρώπινο εγκέφαλο τον επόμενο αιώνα… Το ρίσκο μεγαλώνει καθώς οι νέες γενιές μπερδεύουν τα δεδομένα με τη γνώση. Πολιορκούμενοι από τις πληροφορίες, ειδικά του Διαδικτύου, οι νέοι και χωρίς εμπειρίες ζωής άνθρωποι, δυσκολεύονται να κατασκευάσουν φίλτρα επεξεργασίας τόσων πόλλων δεδομένων. Παραδίδονται σ’ αυτά χωρίς να έχουν αναπτύξει ένα μηχανισμό διαχείρισής τους… Το να μαθαίνεις πληροφορίες, δεν σε κάνει σοφό. Το κλειδί είναι να μπορείς να τις συνδέεις μεταξύ τους, εστιάζοντας σε μια θεωρία ή σε μια ιδέα».

Παρόμοιες παρατηρήσεις κάνει και ο μεγάλος διανοητής της επικοινωνίας Νιλ Πόστμαν: «Έχουμε κορεσθεί από πληροφορία, πνιγόμαστε μέσα σ’ αυτή, δεν την ελέγχουμε και δεν ξέρουμε τι να κάνουμε μ’ αυτή… Δεν ξέρουμε πώς να φιλτράρουμε αυτή την πλημμύρα πληροφοριών, δεν ξέρουμε πώς να τη μειώσουμε, δεν ξέρουμε πώς να τη χρησιμοποιήσουμε. Πάσχουμε από ένα είδος πολιτιστικού AIDS.

Μέσα σ’ αυτήν την κατάσταση έρχεται και ο υπολογιστής… Ο υπολογιστής και η πληροφορία του δεν μπορούν να μας απαντήσουν στα θεμελιώδη ερωτήματα, σ’ αυτά που πρέπει να απαντήσουμε για να δώσουμε νόημα στη ζωή μας και να την κάνουμε πιο ανθρώπινη. Ο υπολογιστής δεν μπορεί να μας παράσχει ένα οργανωμένο ηθικό πλαίσιο. Δεν μπορεί να μας πει ποιες ερωτήσεις αξίζει να υποβάλλουμε. Δεν μπορεί να μας προσφέρει τα μέσα να κατανοήσουμε για ποιον λόγο βρισκόμαστε εδώ, ή γιατί πολεμάμε ο ένας τον άλλο, ή γιατί φθίνει τόσο συχνά η ευπρέπεια – ειδικά τώρα που την χρειαζόμαστε περισσότερο. Ο υπολογιστής, κατά κάποιο τρόπο, είναι ένα εκπληκτικό παιχνίδι που μας αποσπά από όλα εκείνα τα οποία πρέπει να αντιμετωπίσουμε: το πνευματικό κενό, τη γνώση του εαυτού μας, τις χρήσιμες πληροφορίες για το παρελθόν και το μέλλον μας…»

Οι επιπτώσεις στην υγεία μας δεν είναι αμελητέες. Ο Angelo Alonso, καθηγητής Ιατρικής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο σχολιάζει: «Το σύστημα υγείας αντιμετωπίζει έναν πληθυσμό απευαισθητοποιημένο σε μεγάλο βαθμό, τμήματα του οποίου έχουν ακινητοποιηθεί από το φόβο, τα διλήμματα και τη σύγχυση. Όταν δεν υπάρχει μία σαφής μέθοδος για να βελτιώσεις τη ζωή σου, θα επιλέξεις αυτό που κυρίως προτείνεται από τα μέσα: fast food, υλικό καταναλωτισμό και απάθεια».

Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι έρευνες στην Ψυχολογία. Η Καθηγήτρια Ψυχολογίας κ. Φωτεινή Τσαλίκογλου γράφει χαρακτηριστικά: «Στην εποχή της υπερφόρτωσης και του βομβαρδισμού των πληροφοριών αδυνατούμε να αποτυπώσουμε, να κατατάξουμε, να αξιολογήσουμε. Μπορεί να γινόμαστε πιο ενήμεροι, όμως είναι μια κούφια, άδεια ενημέρωση. Της λείπει η αξιολόγηση. Η ιεράρχηση. Η δυνατότητα να ξεχωρίσεις το ουσιώδες από το επουσιώδες.

Το συναίσθημα καταβροχθίζεται από την υπερπληροφόρηση. Στο τέλος όλα τα ερεθίσματα καταλήγουν να είναι ουδέτερα και οι καταναλωτές τους απαθείς χρήστες νεκρωμένων από κραδασμούς πληροφορίων: Σαν χορτασμένα, αποχαυνωμένα βρέφη που από το πολύ και συνεχές μπούκωμα μιας ετοιμοπαράδοτης τροφής έχουν χάσει τη δυνατότητα της δικής τους αναζήτησης».

Οι επιπτώσεις στην πνευματική μας ζωή

Η υπερπληροφόρηση προκαλεί σύγχυση. Το σημαντικό χάνεται στο ασήμαντο, το χρήσιμο εξαφανίζεται μέσα στο πλήθος των άχρηστων πληροφοριών και έτσι αμβλύνεται η ικανότητα του δέκτη να κρίνει και να επιλέγει. Είναι φυσικό κι επόμενο και τα μηνύματα της Εκκλησίας να «φθείρονται» ή και να μη φτάνουν ποτέ στον προορισμό τους. «Πνίγονται» και παρασύρονται από την ασταμάτητη καταιγίδα των πληροφοριών, με αποτέλεσμα οι δέκτες τους καθόλου να μη τα εσωτερικεύουν.

Ωστόσο, όπως διαφαίνεται από τα συμπεράσματα των επιστημονικών ερευνών, οι άνθρωποι που έχουν συγκεκριμένη πίστη και κοσμοθεωρία είναι λιγότερο εκτεθειμένοι στους κινδύνους της υπερπληροφόρησης. Είναι ευκολότερο γι’ αυτούς να τη δαμάσουν, να την περιορίσουν και να στρέψουν το ενδιαφέρον τους εκεί που οι ίδιοι θα επιλέξουν.

Μπορεί στις μέρες μας αυτά που προσπαθούν να μας αποσπάσουν από τον ουράνιο προορισμό μας να είναι περισσότερα από κάθε άλλη εποχή, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι οι λόγοι των αγίων Πατέρων δεν έχουν την ανάλογη εφαρμογή τους στην περίπτωσή μας. Γι’ αυτό, στο σημείο αυτό θα δώσουμε το λόγο στον άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη:

«Οι περιττές υποθέσεις προξενούν πολλά κακά, γιατί είναι εκείνα τα αγκάθια, τα οποία, όπως λέει ο Κύριος, καταπνίγουν το σπόρο των θείων λόγων και εμπνεύσεων και εμποδίζουν ή να μη γίνεται καθόλου το καλό και η αρετή, ή να γίνεται με κακό τρόπο» (Λουκ. η΄ 14). Αυτοί οι πολύδουλοι, αν έχουν να πάνε στην ακολουθία, ή στη διδαχή ή αν θέλουν να διαβάσουν κανένα ψυχωφελές βιβλίο, ή αν θέλουν να μεταλάβουν συχνά τα θεία μυστήρια, δεν έχουν ποτέ καιρό. Από τη μία υπόθεση έρχονται στην άλλη και δε βρίσκουν τρόπο ποτέ να γλυτώσουν από τη μία δουλειά, χωρίς να παγιδευθούν σε άλλη.

Με αυτή την τέχνη ο διάβολος κρατά αιχμαλωτισμένους εκείνους που θέλουν να βγουν κάποτε από τα χέρια του, αλλά δε βρίσκουν το δρόμο, διότι ο πονηρός και πανούργος τούς κάνει αυτό που έκανε ο Φαραώ με τους Εβραίους, όταν αυτοί σχεδίαζαν να πάνε να θυσιάσουν στο Θεό στην έρημο. Δηλαδή, τους επιβαρύνει με νέες και μεγαλύτερες υποθέσεις και μέριμνες, για να μην έχουν καιρό όχι να κάνουν το καλό, αλλά ούτε καν να το στοχαστούν: «δεν έχουν δουλειές, και γι’ αυτό φωνάζουν και λένε «ας σηκωθούμε και ας θυσιάσουμε στο Θεό μας», ας πληθυνθούν οι εργασίες των ανθρώπων αυτών και ας μεριμνούν για αυτες και όχι να μεριμνούν για αυτά τα ανόητα λόγια» (Εξοδ. ε΄ 8)».

Όπως φαίνεται, αποτελεί πάγια τακτική του πονηρού να μας πνίγει μέσα στις μέριμνες. Η πολυπραγμοσύνη μάς εμποδίζει να στραφούμε ολοκάρδια προς το Θεό. Αλλά περισσότερα για το πρόβλημα της πολυπραγμοσύνης και περιέργειας, μπορούμε να διαβάσουμε στο σχετικό άρθρο: Πώς πρέπει να φυλάμε το νου μας από την πολυπραγμοσύνη και την περιέργεια.

Ζείδωρος

Πηγές για το άρθρο και για περισσότερες υπερ-πληροφορίες

  • «Στα πλοκάμια της Υπερπληροφόρησης», Τρίτο Μάτι, τεύχος Ιουνίου 2010, Λίλα Σταμπούλογλου
  • «Ο θάνατος της ψυχικής ζωής», Τα Νέα, φύλλο 4ης Αυγούστου 2009, Φωτεινή Τσαλίκογλου
  • «Από την υπερπληροφόρηση στην παραπληροφόρηση», Απογευματινή, «Εκκλησία», φύλλο 12ης Φεβρουαρίου 2009, Μητροπολίτης Σύρου, Τήνου, Άνδρου, Κέας και Μήλου κ. Δωρόθεος
  • «Η υπερπληροφόρηση βλάπτει σοβαρά τη σκέψη», News 24|7
  • «Διατρέχουμε κίνδυνο από την υπερπληροφόρηση», TVXS
  • «Το παζάρι των τεχνολογιών», Καθημερινή, φύλλο 13ης Σεπτεμβρίου 2009, Πάσχος Μανδραβέλης

9 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Πράγματι, πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση… Παρ’ όλα αυτά, δεν ξέρω κατά πόσο προσεγγίζει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της πραγματικότητας. Μολονότι ο άνθρωπος σήμερα δέχεται συνεχώς τεράστιο όγκο δεδομένων, δε νομίζω ότι δείνει σημασία σε αρκετά από αυτά, κι αυτό επειδή τυγχάνει να μην αποτελούν όλα μέρος των ενδιαφερόντων του. Δε θίγω αυτή τη στιγμή, την επιφανειακή μελέτη, αν θέλετε, αλλά την καθολική απόρριψη ορισμένων πληροφοριών. Ας πούμε ότι συμβαίνει το ίδο ακριβώς που γίνεται με μια εισερχόμενη κλήση στο κινητό μας τηλέφωνο… έχουμε τρεις επιλογές… ή να τη δεχτούμε και να απαντήσουμε σ’αυτόν που μας πήρε, ή να την αφήσουμε «αναπάντητη», που εν προκειμένω θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιπροσωπεύει την επιφανειακή ενασχόληση, ή τέλος, να τη απορρίψουμε, δηλαδή να μην αφήσουμε το τηλέφωνό μας ούτε καν να χτυπάει…!
    Η παρομοίωση που θέλει τον άνθρωπο «σκληρό δίσκο», δε με βρίσκει αντίθετη… κάθε άλλο. Ο καθένας από εμάς, είμαστε ένας αποθηκευτικός χώρος. Οι επιλογές μας είναι αυτές που θα καθορίσουν τη λειτουργία μας, δηλαδή το αν θα «τρέχουμε» ή το αν θα «κολλάμε»! Αν δεχτούμε όγκο που καταλαμβάνει χώρο, μεγαλύτερο απ’αυτόν που διαθέτουμε, τότε… το κάψαμε το μηχάνημα! Αν όμως, δεχτούμε αυτές που μπορούμε να «σηκώσουμε» και αφήσουμε και κάποιο περιθώριο, τότε όλα βαίνουν καλώς! Η πιθανή ενσωμάτωση κάποιου εξωτερικού σκληρού δίσκου, στο λειτουργικό μας σύστημα, δεν ξέρω κατά πόσο θα μας βοηθήσει να κινούμαστε γρηγορότερα, ή έστω να συμβαδίζουμε με τα γεγονότα, ή αν απλά θα υπερφορτώσει τη μονάδα μας, με αποτέλεσμα, αν δεν κάνουμε γρήγορα ένα καλό format, να καταστραφούμε!
    Κι όμως, είναι τόσο μεγάλο το δέλεαρ, τόσο ισχυρή η πρόκληση, που η επικείμενη καταστροφή μας, μας αφήνει λίγο-πολύ αδιάφορους. Ίσως να πρόκειται για την κυνικότητα που προαναφέρθηκε… στο χέρι μας είναι όμως, να την «ακυρώσουμε»!
    Παρ’ όλα αυτά, διατηρώ ακόμη κάποιους ενδιασμούς σχετικά με την υποδοχή πληροφοριών. Στην εποχή που ζούμε, θα πρέπει άραγε να ζούμε στην άγνοια, ή να γνωρίζουμε τουλάχιστον καλά κάποια θέματα, έτσι ώστε να μπορούμε να δημιουργούμε μια πιο σφαιρική άποψη για ορισμένα ζητήματα, τα οποία ενδεχομένως να καθορίζουν τον τρόπο ζωής μας…;

    • Όταν είχα ανακαλύψει τη Βικιπαίδεια και μάλιστα την αγγλική, ενθουσιάστηκα τόσο πολύ, που μιλούσα για την «επανάσταση της πληροφορίας». Με τον καιρό, όμως, συνειδητοποίησα ότι χάνεις τη μπάλα με όλους αυτούς τους συνδέσμους, που αποτελούν αδιάκοπες προσκλήσεις για την πληροφορία, με την ισορροπημένη ή μη παρουσίαση αντικρουόμενων απόψεων, ώστε στο τέλος καταντάμε απλοί σκληροί δίσκοι, για να μην πω ότι είμαστε απλή ενδιάμεση μνήμη.

      Οι παλιοί ήταν σοφοί, όχι επειδή αποθήκευαν πολλές πληροφορίες, αλλά επειδή μπορούσαν να τις συνδέουν, να τις αξιολογούν, να τις απορρίπτουν και να οδηγούνται στη γνώση. «Όσα μήλα και να ρίξεις σε έναν υπολογιστή, ποτέ δε θα ανακαλύψει μόνος του το νόμο του Νεύτωνα».

      Ε, ναι. Δεν είμαστε εξαρτήματα ενός υπολογιστή. Είμαστε εικόνες του Θεού, κεκλημένοι να «γνωρίσουμε την Αλήθειαν», και όχι κάθε παλιοπληροφορία που κυκλοφορεί. Και για να είμαι ειλικρινής, όσο προχωράνε τα χρόνια των σπουδών μου, το «μπούχτισμα από την πληροφορία» γίνεται πιο έντονο. Άντε και καλό πτυχίο.

      • Πολύ ορθή η σκέψη σου, Τέττιξ! Πράγματι, το σημαντικό είναι η σύνδεση των πληροφοριών που πιθανώς δεχτούμε κι όχι η ενδεχόμενη απόκτησή τους! Επομένως, το σπουδαίο βρίσκεται στον «επεξεργαστή» κι όχι στη χωριτικότητα ή τη μνήμη! Τα πάντα, όσον αφορά το χώρο της πληροφόρισης και της παραπληροφόρισης, ορίζονται από τη σωστή επεξεργασία και διαχείριση! Για παράδειγμα, όντας κάποιος στο χώρο της ιατρικής επιστήμης, μαθαίνει πολλά, μαθαίνει πάρα πολλά. Όμως, το αν θα γίνει καλός ή κακός γιατρός, δεν θα το ορίσουν οι γνώσεις αυτές καθ’εαυτές, αλλά το πως θα τις διαχειριστεί ο ίδιος. Πόσα παραδείγματα διεστραμένων επιστημόνων έχουμε παρμένα από την καθημερινή μας ζωή άλλωστε! Στο χέρι μας είναι να μάθουμε, στο χέρι μας και να… καούμε!

    • Εύστοχο το σχόλιό σου Ζείδωρε…! Όμως, πραγματικά πιστεύεις ότι αν ο Θεός είχε facebook, θα του έκανε κανείς add;; Ποιον συμφέρει άλλωστε, να ξέρει «φανερά», ότι ο Θεός παρακολουθεί κάθε γεγονός της ζωής του που δημοσιοποιείται στο προφίλ του; Όλοι ξέρουμε ότι ο Θεός μας βλέπει και ξέρει κάθε μας ενέργεια… απλά πολλές φορές, επιτηδευμένα, το ξεχνάμε!

  2. Πράγματι η σύγχρονη δυνατότητα για άφθονη ευρυμάθεια και πολυ-πληροφόρηση ακούγεται στα αυτιά μας σαν μία ονειρική και μαγευτική θα έλεγε κανείς, πρόταση-πρόκληση που δύσκολα θα άφηνε κάποιον αδιάφορο. Είναι άλλωστε εγγενές χαρακτηριστικό του ανθρώπου να αναζητεί την γνώση. Αλλά η γνώση δεν αποτελεί ένα σωτηριολογικό εφόδιο. Νομίζω, ότι και στην παραβολή των ταλάντων όταν ο κύριος ζητά απ’ τους δούλους του να αξιοποιήσουν τα τάλαντα που τους έδωσε, είναι εσφαλμένη η ερμηνευτική προσέγγιση τύπου, «έχω αθλητικό χάρισμα πρέπει να το εξασκήσω, έχω καλή φωνή πρέπει να την αξιοποιήσω» κτλ. Η ορθή θεώρηση-ερμηνεία της παραβολής συνίσταται στο να αξιοποιήσω κάθε δώρο που μου έχει δώσει ο Θεός μέσα από μία σωτηριολογική διάσταση. Τι σημαίνει δηλαδή σωστή αξιοποίηση; Ολοκληρωτικό δόσιμο στον Θεό. Ότι κάνω, το κάνω προς δόξαν Του.

    Μέσα από αυτήν την οπτική πρέπει και να καλλιεργούμε την έμφυτη δίψα μας για γνώση. Κατά κύριο δηλαδή λόγο, η δίψα μας πρέπει να ικανοποιείται απ’ τη Θεογνωσία και λιγότερο απ’ τα γήινα, τα οποία άλλωστε μπροστά στον Θεό, κατά τον απ. Παύλο, είναι σκύβαλα. Όπως για παράδειγμα ένας ερωτευμένος/η εμφορείται αδιαλείπτως απ’ τη σκέψη του προσώπου που αγαπά, ακόμη και στην εργασία του και σ’ οτιδήποτε κάνει, έτσι κι ο χριστιανός πρέπει να ποθεί να βιώνει «εξ’ όλης της ψυχής…» τον θείο έρωτα για τον Τριαδικό Θεό μας.

    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Είναι αλήθεια ότι ζούμε σε μία εποχή υπερπληροφόρησης. Αυτό δεν είναι κάτι κατ’ ανάγκην κακό. Οπωσδήποτε πάντως είναι επικίνδυνο. Η διαχείριση αυτού του φαινομένου εκ μέρους μας, απαιτεί σύνεση και πνευματική ωριμότητα. Ούτως η άλλως αυτού του τύπου τα φαινόμενα, δεν είναι ανασταλτικά της αγιότητας. Έχουμε ακούσει και διαβάσει για αγίους των οποίων η καθημερινότητα ήταν γεμάτη από διαφόρων ειδών μέριμνες και όμως η φλόγα της αγάπης τους για το Θεό παρέμενε άσβεστη και αμείωτη!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ