Πέρα από το σοσιαλισμό και τον καπιταλισμό

12
85
Εκτύπωση Εκτύπωση
1 αστέρι2 αστέρια3 αστέρια4 αστέρια5 αστέρια (καμία αξιολόγηση προς το παρόν)
Loading...

Στην προεκλογική περίοδο που προηγήθηκε δεν υπήρξαν σοβαρές αμφισβητήσεις για τη συμμόρφωσή μας με τις οικονομικές επιταγές των υπερκρατικών κέντρων εξουσίας. Τα περισσότερα πολιτικά κόμματα φάνηκαν να διαφωνούν περισσότερο για το αν η οικονομική μας πολιτική θα εξαρτάται από τη μία ή την άλλη δύναμη, παρά για το αν θα πάψει να αποτελεί το παράσιτο της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Στηλιτεύοντας αυτή την κατάσταση ο Οικουμενικός Πατριάρχης σε ομιλία του προ ημερών σημείωσε: «Γίνεται λόγος για έναν πλανητικό καπιταλισμό, ο οποίος επιβάλλει τους ατέγκτους νόμους της αγοράς σε όλη την υφήλιο, για μία «τρομοκρατία της αγοράς». Η απόλυτη προτεραιότητα της οικονομίας και ο ανάλγητος ανταγωνισμός αποτελούν μία παγερή πραγματικότητα, η οποία δυναμιτίζει το κοινωνικό κράτος και προβάλλει το δίκαιο του οικονομικώς ισχυροτέρου ως μονόδρομο προς την ευημερία. Η παγκοσμιοποίηση απειλεί να συνθλίψει και να εξαφανίσει την ετερότητα των προσώπων μέσα στην απρόσωπη ανωνυμία του γιγαντισμού των οικονομικών εξελίξεων και μεγεθών».

Ως Χριστιανοί ίσως να μην μπορούμε να αλλάξουμε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα που βασίζεται στην εκμετάλλευση και τον εγωισμό. Κι αυτό γιατί γνωρίζουμε πολύ καλά πως, κι αν χτυπήσουμε τον εγωισμό με επαναστατικό τρόπο στις οικονομικές του εκδηλώσεις, χωρίς να απαλλαγούμε από την εσωτερική του κακία, γρήγορα θα παρουσιασθεί ξανά ύπουλα μεταμφιεσμένος. Μήπως κάτι τέτοιο δε συνέβη και με τον υπαρκτό σοσιαλισμό, ο οποίος κατέληξε κρατικός καπιταλισμός; Μήπως ο υλισμός ως βάση του καπιταλισμού δεν είναι κυρίαρχος και στο σοσιαλισμό; Αυτή είναι η ψυχολογική πείρα, που έχει αποκτήσει ο Χριστιανισμός από τους είκοσι αιώνες ζωής του. Μα κι αν δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό, είναι, ωστόσο, στο χέρι μας να μεταβάλλουμε τον τρόπο που εμείς συμμετέχουμε στο σύστημα αυτό και πρωτίστως τον τρόπο που διαχειριζόμαστε το εισόδημα και την περιουσία μας.

Σύμφωνα με τις Παροιμίες, ο ευσεβής άνθρωπος παρακαλεί το Θεό: «πλοῦτον δὲ καὶ πενίαν μή μοι δῷς, σύνταξόν δέ μοι τὰ δέοντα καὶ τὰ αὐτάρκη» (κεφ. ΚΔ΄). Ο Ιερός Συγγραφέας ζητάει από το Θεό την αυτάρκεια, τα αγαθά εκείνα που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή του και όχι άλλα. Στην Καινή Διαθήκη, το ιδεώδες σύστημα της ιδιοκτησίας αποκρυσταλλώνεται στην πρακτική των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων. «Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ εἶχον ἅπαντα κοινά» (Πραξ. β΄ 44). Η κοινοκτημοσύνη εν αγάπη εντάσσεται στο θαύμα της πρωτοχριστιανικής ζωής και διά της Αγίας Γραφής κηρύσσεται σ’ όλη την Οικουμένη. Με την εμφάνιση του κοινοβιακού μοναχισμού, η κοινοκτημοσύνη θα εφαρμοστεί για περισσότερα από 1700 χρόνια. Και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος προβάλλοντας σαν πρότυπο ορθόδοξης ζωής το μοναστικό κοινόβιο έλεγε σ’ ένα λόγο του πώς θέλει, ονειρεύεται να φτιάξει τη χριστιανική κοινωνία: «Σ’ όσα λέγαμε μέχρι τώρα, ας τονίσουμε και τούτο: Και όλοι να πουλήσουν όλα τα υπάρχοντά τους, και να φέρουν εδώ τις εισπράξεις, μπροστά μας. Με τα λόγια το λέω. Μην ταραζόσαστε. Κανείς, ούτε πλούσιος, ούτε φτωχός… Έτσι και στα μοναστήρια τώρα ζουν, όπως άλλοτε οι πρώτοι πιστοί Χριστιανοί στα Ιεροσόλυμα… Αν όμως είχαμε την πείρα της κοινοβιακής ζωής, τότε θα ‘χατε κι εσείς όλο το θάρρος να την πραγματοποιήσετε. Και πόση χάρη έχει αυτός ο τρόπος ζωής… Αν προχωρούμε έτσι, σ’ αυτό τον τρόπο ζωής, πιστεύω στο Θεό, ότι κι αυτό θα γίνει. Μόνο να ‘χετε εμπιστοσύνη σ’ εμένα, και με την τάξη θα κατορθώσουμε να το πραγματοποιήσουμε. Κι αν δώσει ο Θεός ζωή, πιστεύω, πως γρήγορα θα σας οδηγήσω σ’ αυτό τον τρόπο ζωής, στην κοινοκτημοσύνη.» (Εις τας πράξεις, 11, 3)

Η πατερική γραμματεία έχει ασχοληθεί εκτενώς με το σύστημα της χριστιανικής κοινοκτημοσύνης ως το ιδανικό σύστημα ιδιοκτησίας. Συνοπτικά μπορούμε να παρατηρήσουμε:

Για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς, η μοναστική κοινοβιακή ζωή είναι το πρότυπο της κοινωνικής και οικονομικής τους ζωής. Αντίστοιχα, η κοινοκτημοσύνη, όπως τη βρίσκουμε στα έργα του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, του Μεγάλου Βασιλείου και του αγίου Ιωάννη της Κλίμακος, είναι το ψηλότερο σκαλοπάτι της φυσικής κατάστασης του ανθρώπου στην κλίμακα της ιδιοκτησίας. Ανώτερη από αυτήν και πάνω από τις φυσικές δυνάμεις του ανθρώπου είναι μόνο η ακτημοσύνη.

Η κοινοκτημοσύνη εφαρμόζεται με επιτυχία σε μικρές κοινότητες, που τα μέλη τους συνδέονται με τη χριστιανική αγάπη, γιατί η ιδιοκτησία «του Κυρίου» είναι για όλους τους «δούλους» του. Είναι η συνέπεια της τέλειας αγάπης, γιατί ο άνθρωπος μαθαίνει να αγαπάει εξίσου όλους τους ανθρώπους, όπως ο Θεός. «Εκείνος που έχει τον πλησίον του σαν τον εαυτό του, δεν ανέχεται να έχει ο ίδιος τίποτα περισσότερο απ’ τον πλησίον του», παρατηρεί ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος. Με την χριστιανική κοινοκτημοσύνη καταργείται ή περιορίζεται η ατομική ιδιοκτησία και εξαλείφεται το ατομιστικού (ειδωλολατρικό-ρωμαϊκό-σύγχρονο ευρωπαϊκό) πνεύμα, που είναι και η αιτία γένεσης για τις ζήλειες, τις φιλονικίες, τους χωρισμούς, τις έχθρες και τους πολέμους. «Το σον και το εμόν εξώρισται», λέει ο Ιερός Χρυσόστομος. Με την κοινοκτημοσύνη επέρχεται η ουσιαστική ισότητα και ενότητα των ανθρώπων και στα υλικά αγαθά. Χωρίς αυτές, ολόκληρη η ουμανιστική φιλολογία περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων παραμένει κουτσή. Γι’ αυτό, και όποιος έχει ατομική ιδιοκτησία μέσα στο κοινόβιο θεωρείται προδότης σαν τον Ιούδα. Όπως λέει ο Μ. Βασίλειος, η «ιδιάζουσα κτήσις» είναι κλοπή.

Αιτία και βάση της κοινοκτημοσύνης αποτελεί η αγάπη, γι’ αυτό και μας χαρίζει την ευλογία του Θεού. Με αυτήν δημιουργείται η υποδειγματική ανθρώπινη κοινωνία, με αποτέλεσμα ακόμη και οι άπιστοι να γίνονται Χριστιανοί από το θαυμασμό τους για την αγαπητική οργάνωση των Χριστιανών, να ενώνεται όλος ο κόσμος κι έτσι να δοξάζεται ο Θεός στη γη. Η κοινοκτημοσύνη είναι ικανή «την οικουμένην επιστρέψαι άπασαν», όπως λέει ο Άγ. Ιω. Χρυσόστομος. Αντίστοιχα, η χριστιανική κοινοβιακή ζωή βοηθάει ηθικά και πνευματικά τον άνθρωπο, γιατί τον απαλλάσσει από τις πολλές φροντίδες για τα υλικά αγαθά κι έτσι τον βοηθάει χρονικά και ηθικά για ν’ ασχοληθεί με τα πνευματικά. Καταργεί την υπερηφάνεια του πλουσίου και δίνει αξιοπρεπή αλλά χωρίς εγωισμό ζωή στο φτωχό. Αναπτύσσει τη συνεργασία, την ενότητα και τη συναισθηματικότητα των ανθρώπων, την εμπιστοσύνη στο Θεό και στον κάθε αδελφό, και τελικά την αγάπη στον άνθρωπο και στο Θεό, κι έτσι ο άνθρωπος και σ’ αυτή τη γη ζει ευτυχισμένος.

Όλα αυτά ίσως ηχούν παράξενα στα αφτιά μας, γιατί είμαστε μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στην αφθονία και την απόλαυση. Τα οικονομικά αδιέξοδα όμως και η πίεση που δέχονται σήμερα οι πανεπιστημιακοί πτυχιούχοι στην αγορά εργασίας αργά ή γρήγορα θα μας αναγκάσουν να τα σκεφτούμε. Ίσως είναι ο καιρός να γυρίσουμε στην απλή ζωή της κοινότητας. Τα οφέλη θα είναι τεράστια για την πνευματική μας ζωή, αλλά θα βοηθήσουν και στην απήχηση του χριστιανικού μηνύματος στη σύγχρονη κοινωνία. Γιατί ο Χριστιανισμός «είναι στην ουσία της αποστολής του προοδευτικός. Δεν έρχεται να μας πει ότι τα ανθρώπινα έχουν «ευ και καλώς», ίσα-ίσα ζητάει το νέο, που θα είναι συγχρόνως και καλύτερο. Τους «καινούς ουρανούς και την καινήν γην», εν οις δικαιοσύνη κατοικεί» (Αλέξανδρος Τσιριντάνης).

(Το κείμενο είναι βασισμένο στο βιβλίο «Το πρόβλημα του θεσμού της ιδιοκτησίας» του Ν. Θ. Μπουγάτσου των εκδόσεων «Κοράλι»)

Ζείδωρος

12 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Πολύ ωραίο το κείμενο!!Τελικά πίσω απ’ όλα βρίσκεται ο εγωισμός μας, αφού όλες μας οι πράξεις αποσκοπούν στην άπληστη ικανοποίηση του «εγω»..Δηλαδή για να σταματήσει η κομματικοποίηση Ζείδωρε πρέπει να έχουμε αγάπη;

  2. Ναι, drasiti, μόνο η αγάπη νικάει στο τέλος. Πρέπει ως αληθινοί χριστιανοί να πνίξουμε τον εγωισμό μας και να έρθουμε όσο πιο κοντά μπορούμε στο νόημα της ζωής που είναι ο Θεός και η αιώνια ζωή που μας προσφέρει!

  3. Εντυπωσιαζόμαστε όταν διαβάζουμε στις Πράξεις των Αποστόλων την περιγραφή της ζωής των πρώτων Χριστιανών και κατά ποιο τρόπο «είχαν τα πάντα κοινά». Θυμάμαι σε μια συζήτηση σχετικά με το χωρίο αυτό σχολιάστηκε, ότι η ιδιοκτησία υπήρχε μεν (δηλαδή δεν ήταν ό,τι πάρει ο καθένας, μια αταξία), αλλά απλά δεν υπήρχε αυτή η εγωιστική αντίληψη της κατοχής (αυτό είναι δικό μου – εκείνο είναι δικό σου). Μέσα από την βαθιά εκείνη αγάπη του ενός για τον άλλο και τον Θεό ξεπερνιόταν αυτός ο πειρασμός της κυριαρχίας στην ύλη και με απλότητα μοιράζονταν ό,τι είχε ανάγκη ο καθένας.

    Περνώντας από τους αιώνες και φτάνοντας στο σήμερα μπορούμε να σκεφτούμε ξανά την στάση μας απέναντι στο ζήτημα και το άρθρο νομίζω βοηθά στον προβληματισμό αυτό.

  4. Είναι ίσως ουτοπικό να ελπίζουμε σε μια κοινωνία-οικονομία «Πέρα από το σοσιαλισμό και τον καπιταλισμό». Ωστόσο, σε μικρογραφίες της στο καθημερινό μας περιβάλλον (στην οικογένεια, στη συναναστροφή με φίλους-αδελφούς, στο εργασιακό περιβάλλον κλπ.), δηλαδή σε μικρά κοινό-βια, αξίζει ίσως να κοιτάξουμε λίγο πέρα από την προσωπική μας ανάπαυση-απόλαυση για να συναντήσουμε τον αδελφό.
    «Και πόση χάρη έχει αυτός ο τρόπος ζωής…»

  5. εντάξει ωραία όλα αυτά αλλά η ζωή μας δεν είναι όμως μόνο θεός και αμαρτία ως άνθρωποι πρέπει να ζούμε την ζωή μας και δεν εννοώ με αμαρτωλό τρόπο. Δεν πρέπει να μαστε κολλημένοι σε τυπικές συμπεριφορές γιατί η ορθοδοξία είναι βίωμα. Πάντως το κείμενο πολύ καλό.

    • Συμφωνώ μαζί σου,αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε την ουσία..Σε κάθε στιγμή της ζωής μας πρέπει να σκεφτόμαστε το Θεό..Να ζήσουμε τη ζωή μας,αλλά να μην ξεχνάμε τις προτεραιότητες..Και προτεραιότητα είναι ο Χριστός!!

      • Ναι,αλλά ΕΛΕΥΘΕΡΑ!!!Που σημαίνει ότι ζω τον Χριστό,με τον Χριστό,για τον Χριστό χωρίς φόβο,χωρίς πρέπει…»Ακόμα κι αν δεν υπήρχε παράδεισος,θα σε αγαπούσα Κύριε-ακόμα κι αν δεν υπήρχε κόλαση θα σε λογάριαζα»!Αυτή είναι η μεγαλύτερη ελευθερία!Και τότε πιστεύω ότι έχεις πιάσει το πραγματικό νόημα…ότι ΖΕΙΣ τη ζωή που Εκείνος σου χάρισε…!

        • Αυτή είναι όντως η κατάσταση της αγιότητας. Μακάρι να φθάσουμε όλοι εκεί. Μέχρι εκεί όμως (και σαν αρχάριοι που είμαστε στα πνευματικά) πιθανότατα θα χρειαστεί να περάσουμε και από στάδια με «πρέπει», με δυσκολίες και άλλα, χωρίς να σημαίνει ποτέ ότι δεν ζούμε ελεύθερα. Γι’ αυτό άλλωστε διαλέγουμε αν θα αποδεχθούμε αυτά τα «πρέπει», τις δυσκολίες και τα λοιπά.

          • Εμένα αυτό που με προβληματίζει με βάση τα παραπάνω είναι πως θα βρούμε η μάλλον ποιά είναι η «χρυσή τομή» για τη ζωή που ζούμε.Από τη μιά δεν είμαστε μοναχοί για να ζούμε τόσο ασκητικά και με αυταπάρνηση αφενός με την έννοια ότι υπάρχουν και οι λεγόμενες «κοινωνικές υποχρεώσεις » και αφετέρου οτι αφού δεν είμαστε μόναχοί δεν «κάνουμε» ή δεν είναι για εμάς αυτή η ζωή,μπορεί βέβαια και να κάνω λάθος.Από την άλλη ,πιστεύω, ο ιδεατός και πραγματικός τρόπος βίωσης του χριστιανισμού είναι αυτός που λέει ο ΕΠΙΣΚΕΠΤΗΣ 3, κάθε μας στιγμή να τη ζούμε για το ΧΡΙΣΤΌ και να είναι μιά δοξολογία προς Αυτόν.Το ερώτημά μου εν τέλει είναι πώς να ζήσουμε μέσα στον κόσμο ώστε να είμαστε σώστοι χριστιανοί ,αλλά και να ανταποκρινόμαστε στις «κοινωνικές υποχρεώσεις».Δεν ξέρω αν γίνεται πλήρως κατανοητό αυτό που γράφω χώρις να παρερμηνευτεί.Ίσως όντως να είναι ερώτηση συμβιβασμού μεταξύ των 2.Θα ήθελα κάποια πρακτική απάντηση και συμβούλες,ίσως και κάποιο παράδειγμα για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε τις διάφορες περιστάσεις και προτάσεις της κοσμικής ζωής που ζούμε χώρις να στεναχωρούμε τον Πατέρα μας.
            ΥΓ:Συγγνώμη για το μεγάλο κείμενο. Ελπίζω η απάντηση να ανταποκρίνεται όντως στην ερώτησή μου.

          • Το καλό με το παραπάνω κείμενο είναι ότι είναι περίληψη των συμπερασμάτων από το έργο ενός βαθέος μελετητή των Πατέρων της Εκκλησίας. Αν και το έργο είναι δύσκολο να βρεθεί, μια αναζήτηση στο ΕΚΤ ίσως βοηθήσει.
            Πρακτική απάντηση δεν μπορώ να δώσω, γιατί δεν είμαι ενεργός εργασιακά. Μόνο κάποιες σκέψεις.
            Το ότι δεν είμαστε μοναχοί ή δεν κάνουμε για μοναχοί δε νομίζω ότι λέει κάτι. Η φιλαργυρία είναι θανάσιμο αμάρτημα και όποιος δε μάθει να χρησιμοποιεί τα χρήματα σωστά θα δυσκολευθεί να μπει στον Παράδεισο. Οι πατέρες λένε ότι ο άνθρωπος πρέπει να εργάζεται, κατά την επιταγή του Αποστόλου Παύλου, και να λαμβάνει χρήματα, όχι για να καλύπτει τις ανάγκες του, αλλά για να κάνει ελεημοσύνη. Μία λύση «συνεταιριστική» σε επίπεδο ενορίας ή χριστιανικών συλλόγων νομίζω πως θα ήταν αρκετά δόκιμη. Οπωσδήποτε πάντως για να ζήσει κάποιος έτσι χρειάζεται τέλεια πίστη στο Χριστό. Αυτό είναι το ζητούμενο.

          • «Θα ήθελα κάποια πρακτική απάντηση και συμβουλές,ίσως και κάποιο παράδειγμα για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε τις διάφορες περιστάσεις και προτάσεις της κοσμικής ζωής που ζούμε χωρίς να στεναχωρούμε τον Πατέρα μας.»
            Σε παραπέμπω στο άρθρο με τίτλο «Πώς να λέμε την ευχή;» που βρίσκεται στην κατηγορία «ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ». Το άρθρο αυτό δεν αναφέρεται μόνο στη σημασία που έχει η ευχή στον πνευματικό μας αγώνα. Προβάλλει με έμπρακτα παραδείγματα τον ιδανικό τρόπο ζωής και βίωσης της καθημερινότητας μέσα στον κόσμο. Εκεί, θα μπορέσεις να θαυμάσεις αλλά και να εμπνευστείς από μία οικογένεια που κατάφερε με τη χάρη του Θεού να μεταμορφώσει το σπίτι της σε Οίκο μετανοίας και δοξολογίας του Τριαδικού Θεού.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ